PDF Basket
Bez silnych zabezpieczeń społecznych Europejski Zielony Ład może nieumyślnie pogłębiać nierówności społeczne, szczególnie w przypadku gospodarstw domowych o niskich dochodach i społeczności znajdujących się w trudnej sytuacji.
„Może to oznaczać, że grupy zmarginalizowane, w tym kobiety i migranci, będą miały ograniczony dostęp do zielonych możliwości, a jednocześnie będą narażone na zwiększone ryzyko. Innym zagrożeniem jest wykluczenie niektórych osób z procesu decyzyjnego”, wyjaśnia Antti Tahvanainen z Europejskiej Fundacji Nauki (ESF) i koordynator projektu ACCTING.
Inspiracją do powstania projektu ACCTING były badania ujawniające szczegóły tych dysproporcji, w tym sposób, w jaki bogatsze regiony mogą czerpać korzyści z zielonych inwestycji, podczas gdy regiony zależne od branż opartych na paliw kopalnych doświadczają utraty miejsc pracy, a społeczności wiejskie są narażone na wykluczenie z możliwości ze względu na słabo rozwiniętą infrastrukturę.
Ustalenia ACCTING wykraczają poza analizę strukturalną i pokazują, w jaki sposób procesy projektowania i wdrażania zielonej transformacji mogą w rzeczywistości wzmacniać wykluczenie społeczno-ekonomiczne.
„Polityki często powielają lub pogłębiają nierówności, kiedy grupom narażonym brakuje dostępu do zasobów, sieci, sprawczości i gdy rozwiązania zakładają równą zdolność do działania, która często faktycznie nie ma miejsca. Nasza praca pokazuje, w jaki sposób to podstawowe założenie zagraża obietnicy Zielonego Ładu, jakim jest „niepozostawianie nikogo w tyle”, dodaje Sofia Strid z Uniwersytetu w Göteborgu.
Naukowcy wzywają do przeprowadzenia takie zielonej transformacji, która będzie bardziej inkluzywna, partycypacyjna i wrażliwa na realia intersekcjonalne, w tym te związane z płcią, dochodami, wiekiem, pochodzeniem etnicznym i niepełnosprawnością.
Oddolne rozwiązania przekładające się na długofalowe efekty
Zespół ACCTING najpierw pracował za pośrednictwem sieci ekspertów krajowych, aby opisać 700 oddolnych zielonych inicjatyw w 34 krajach i zidentyfikować najbardziej obiecujące z nich. Aby prace w projekcie były zakorzenione w rzeczywistych praktykach i doświadczeniach, przeprowadzono również wywiady z 400 osobami zmarginalizowanymi w 13 krajach.
„Zależało nam, aby osoby najbardziej dotknięte zielonymi politykami pomogły określić, co umożliwia, a co utrudnia zwykłym ludziom przyłączenie się do zielonej transformacji”, wyjaśnia Strid.
W rezultacie powstało osiem tematycznych linii badawczych, obejmujących 41 badań eksperymentalnych mających na celu ocenę, w jaki sposób połączenie zachowań, nierówności i polityk Zielonego Ładu wpływa na powodzenie tych inicjatyw, na przykład poprzez zbadanie barier w dostępie do zdrowej żywności napotykanych przez osoby o niskich dochodach, samotne matki, pracujących rodziców, migrantów lub reprezentantów mniejszości etnicznych.
Jednocześnie eksperymentowano z szeregiem wybranych opcji w ramach otwartych studiów i partycypacyjnych warsztatów współtworzenia, które obejmowały społeczeństwo obywatelskie, grupy społeczne i decydentów.
Efektem było 10 europejskich działań pilotażowych przeznaczonych dla grup szczególnie wrażliwych. Działania te miały na celu przetestowanie celów Zielonego Ładu i koncentrowały się na różnorodnych kwestiach, w tym energii, mobilności, żywności i zarządzaniu klęskami żywiołowymi.
W Grecji powstał na przykład pilotażowy projekt „Dialogue & Action against Wildfires” mający na celu poprawę odporności na klęski żywiołowe. Plany gotowości przeciwpożarowej opracowano wspólnie z lokalnymi społecznościami i wykorzystano w nich lokalną wiedzę.
„Projektowanie zielonych inicjatyw z udziałem grup zmarginalizowanych nie tylko zwiększa uczestnictwo, ale także wpływa na zmianę zachowań, dzięki czemu rozwiązania stają się naprawdę trwałe”, mówi Tahvanainen.
W kierunku bardziej sprawiedliwych i inkluzywnych polityk zielonej transformacji
Badanie ACCTING oferuje praktyczne spostrzeżenia dotyczące tworzenia takich polityk na rzecz zielonej transformacji, jak np. strategia adaptacyjna UE i strategia „od pola do stołu”, wraz z samym Zielonym Ładem, aby były one sprawiedliwe, inkluzywne i skuteczne.
Badacze wskazali między innymi na takie możliwości jak: społeczności energetyczne i programy zrównoważonej mobilności wspierane przez dotacje, miejskie inicjatywy żywnościowe i dotyczące różnorodności biologicznej wspierane przez władze lokalne poprzez ogrody społecznościowe oraz wolontariat młodzieżowy i obywatelski.
„Polityki muszą nie tylko odzwierciedlać kwestie intersekcjonalne, aby zapewnić powszechne uczestnictwo, ale także łączyć wskaźniki sprawiedliwości społecznej z ramami oceny”, zauważa Tahvanainen. „Powinny one również zapewniać ukierunkowane wsparcie finansowe i doradcze, aby prowadzić do zmiany zachowań”.
Opublikowane ustalenia zespołu ACCTING już teraz pomagają kształtować oceny wpływu polityk Zielonego Ładu: z wykorzystaniem rezultatów projektu ACCTING powstałą strategia klimatyczna i plan działania szwedzkiej gminy Örebro, a na początku 2025 r. Rzym przyjął nowe rozporządzenie, w myśl którego do wsparcia kwalifikują się tylko wspólnoty energetyczne i solidarnościowe promujące włączenie społeczne.