PDF Basket
Biorąc pod uwagę, że przepływ ludzi niezmiennie kształtuje społeczny i polityczny krajobraz Europy, w ramach projektu BRIDGES przeprowadzono analizę czynników leżących u podstaw rozmaitych narracji dotyczących migracji oraz ich daleko idących konsekwencji. Zamiarem uczestników tej inicjatywy było ustalenie, w jaki sposób te historie zakorzeniają się, zaczynają dominować w dyskursie politycznym i wreszcie kształtują opinię publiczną – a sformułowane przez nich wnioski oferują alternatywne spojrzenie.
„Aktualne narracje na temat migracji koncentrują się głównie na kryzysie i sytuacjach nadzwyczajnych, tworząc obraz migracji jako problemu”, podkreśla Blanca Garcés, starsza badaczka w Centrum Spraw Międzynarodowych w Barcelonie (CIDOB).
„Zamazuje to rzeczywistą sytuację, w której migracja wiąże się również z szansą, łącznością i korzyścią”.
Zmiana narracji
Chcąc podważyć historie migracji opowiadane z punktu widzenia kryzysu, zespół projektu BRIDGES postanowił wpierw zrozumieć, w jaki sposób konstruowane są te historie i jak kształtują one sposób postrzegania migracji przez opinię publiczną. Ponadto uczeni przyjrzeli się z bliska, w jaki sposób narracje rozprzestrzeniają się w mediach, wśród polityków i decydentów oraz opinii publicznej, aby rozpoznać najważniejszych influencerów i zakres ich wpływu. Na podstawie tej wiedzy postanowili oni wyposażyć decydentów i opinię publiczną w narzędzia potrzebne do przeciwdziałania szkodliwym narracjom i zapobiegania ich destabilizującym skutkom.
Jednym z istotnych ustaleń była rola mediów w powielaniu i wzmacnianiu polaryzujących narracji. „Media często przedstawiają migrację przez pryzmat postawy »my kontra oni«, kładąc nacisk na granice, zagrożenia lub obciążenia ekonomiczne”, mówi Garcés. „Karmi to stereotypy, rysując przy tym niepełny obraz wielowymiarowej rzeczywistości”.
Niemniej jednak istnieje szansa na zmianę obecnego stanu rzeczy: „Jak udało nam się ustalić, kiedy problem migracji jest przedstawiany za pośrednictwem historii opowiadanych z perspektywy człowieka – rodzin szukających schronienia czy jednostek wnoszących wkład w życie społeczności – nastawienie opinii publicznej ulega zmianie”, zaznacza Garcés. Jak dodaje uczona, te osobiste historie mogą rozbudzać empatię i niwelować podziały.
Na styku polityki i opowieści
Zespół projektu odkrył również, że obowiązujące przepisy i strategie polityczne wywierają znaczący wpływ na postawy społeczne wobec migracji, przy czym restrykcyjna polityka często wzmacnia negatywne narracje. I odwrotnie, polityka kładąca większy nacisk na integrację i nowe możliwości, jest w stanie wpłynąć na zmianę opowieści.
Aby zbadać to zagadnienie, uczestnicy projektu BRIDGES nawiązali współpracę z dziennikarzami, artystami i edukatorami z myślą o nadaniu doświadczeniom migracyjnym ludzkiej twarzy. Inicjatywy realizowane przez społeczności, takie jak konkurs hip-hopowy, projekt muralu czy wystawa fotograficzna, tchnęły życie w historie migrantów, pokazując je w sugestywny i zrozumiały sposób trafiający do odbiorców.
Projekt jako kamyk wywołujący lawinę
Jak podkreśla Garcés, projekt BRIDGES cieszył się znacznie większym zainteresowaniem, niż się spodziewano. „Ten projekt spotkał się z dużym odzewem”, zauważa. Badaczka przypisuje to aktualnemu klimatowi politycznemu, cechującemu się wysokim poziomem poparcia wyborców dla skrajnie prawicowych partii, z jakim mamy do czynienia w wielu krajach europejskich.
Wyniki projektu spotkały się z szerokim zainteresowaniem w związku z rosnącymi obawami o to, w jaki sposób kształtować narracje dotyczące migracji. „Wydaje się, że wszyscy mają problem z tym, jak rozmawiać o imigracji w nowym kontekście, jak przeciwstawić się skrajnej prawicy i jak tworzyć nowe narracje”, wyjaśnia Garcés.
Dalszy ciąg debaty
Współpraca w ramach projektu BRIDGES okazała się bardzo owocna: wydano trzy podcasty, trzy dokumenty orientacyjne, siedem komentarzy, dziewięć infografik, jedenaście filmów wideo, trzydzieści dwa dokumenty robocze oraz wielojęzyczny zestaw narzędzi zawierający zalecenia dla organizacji społecznych, oferujący wytyczne dotyczące mówienia o migracji w sposób pozwalający na uniknięcie szkodliwych stereotypów.
Chociaż projekt formalnie dobiegł końca, nie przestaje on oddziaływać na aktualny dyskurs. Świadczy o tym fakt, że Garcés była gościem podczas dyskusji organizowanych w wielu instytucjach, w tym w Komisji Europejskiej i Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE). Co więcej, obecnie pracuje nad nowym projektem badawczym, który jest poświęcony zjawisku upolityczniania migracji.
Jako że migracja pozostaje jednym z głównych problemów w Europie, projekt BRIDGES nie tylko przyczynia się do lepszego zrozumienia narracji dotyczących migracji, ale nadal dostarcza cennej wiedzy na temat ich wpływu na dyskurs publiczny i decyzje polityczne. Dyskusja, jaką wywołały jego wyniki, jest daleka od zakończenia.
„Migracja nie jest kryzysem wymagającym rozwiązania, ale rzeczywistością, którą należy przyjąć – historia po historii”, podsumowuje Garcés.