PDF Basket
Dzięki projektowi TIREX pod przewodnictwem Canera Süsala, koordynatora z Uniwersytetu w Koç, powstanie pierwsze w Turcji centrum doskonałości w zakresie badań transplantologicznych. Zadaniem jest budowa nowoczesnej infrastruktury, szkolenie młodych naukowców i łączenie wiedzy klinicznej Turcji z najnowocześniejszymi badaniami immunologicznymi prowadzonymi w Europie i na Bliskim Wschodzie.
„W Turcji wykonujemy wiele przeszczepów, ale brakowało badań naukowych, które powinny towarzyszyć tym pracom klinicznym” — wyjaśnia Süsal. „Poprzez program TIREX chcemy stworzyć prawdziwą kulturę badań transplantologicznych, która przetrwa po zakończeniu projektu”.
Oprócz koordynowania TIREX, Süsal pełni również rolę ERA Chair. Działania ERA Chair finansowane ze środków UE pomagają badaczom nawiązać współpracę z instytucjami w „krajach objętych inicjatywą rozszerzania uczestnictwa”, czyli takich, w których przydałoby się wzmocnienie działań w zakresie badań naukowych i innowacji.
Kształtowanie mózgów, nie tylko budowanie laboratoriów
Od samego początku projekt TIREX inwestował bardzo dużo w ludzi. Uczelnia zrekrutowała utalentowanych badaczy i wyszkoliła nowe pokolenie naukowców i klinicystów poprzez studia magisterskie i doktoranckie z zakresu zaawansowanej immunologii i transplantologii. W przeszłości wielu badaczy wyjeżdżało za granicę, aby zdobywać doświadczenie, dzisiaj przywożą zdobytą wiedzę i umiejętności do kraju.
Projekt ma na celu przekształcenie laboratoriów Uniwersytetu w Koç. Sprzęt do wysokowydajnej cytometrii przepływowej, typowania genetycznego i diagnostyki molekularnej umożliwia obecnie analizy, które kiedyś musiały być zlecane za granicą. Naukowcy wykorzystują sztuczną inteligencję i zaawansowaną analizę danych, aby wykrywać wzorce immunologiczne, które pozwalają przewidywać szanse odrzucenia przeszczepu i zwiększać wskaźniki powodzenia.
„Przed projektem TIREX musieliśmy wysyłać próbek nawet do rutynowego monitorowania odporności” — mówi Süsal. „Teraz możemy przeprowadzać analizy tutaj, szybciej, przy niższych kosztach i z pełną kontrolą nad naszymi danymi”.
Te możliwości zmieniają praktykę kliniczną. Centrum oferuje obecnie lekarzom transplantologom, również z innych ośrodków, precyzyjną diagnostykę immunologiczną, a to pozwala na lepsze dopasowanie dawcy i biorcy oraz poprawę wyników leczenia pacjentów. Tymczasem naukowcy pracują nad lepszymi technikami przechowywania narządów i sposobami opieki po przeszczepie, starając się, aby innowacje w laboratorium przekładały się bezpośrednio na korzyści dla pacjentów.
Bliższa współpraca kliniki i laboratorium oznacza, że dane pochodzące od pacjentów są bezpośrednio wykorzystywane w prowadzonych badaniach, co wzmacnia sprzężenie zwrotne między nauką a leczeniem. W ramach projektu TIREX powstaje ponadto krajowy biobank próbek i danych klinicznych, zasób, który będzie stale rozbudowywany i posłuży jako wsparcie dla przyszłych badania, np. opracowywania terapeutycznych komórek odpornościowych modyfikowanych genetycznie, które pomogą w leczeniu pacjentów chorych na raka i cukrzycę.
Współpraca na globalną skalę
Jak dotąd jednym z największych sukcesów projektu było nawiązanie kontaktów między badaczami z Turcji a globalną społecznością transplantologiczną, w tym zaciśnięcie współpracy z wiodącymi ośrodkami we Francji, Holandii, Kanadzie, Niemczech i Stanach Zjednoczonych.
Jak wyjaśnia Süsal, te partnerstwa działają w obie strony. „Nasi międzynarodowi partnerzy rozumieją, że współpraca jest wzajemna. Wnosimy bogate doświadczenie kliniczne i eksperymentalne oraz bardzo zróżnicowane populacje pacjentów, a oni z kolei wnoszą uzupełniające zaawansowane narzędzia i techniki big data. Kiedy pracujemy razem, sprawy toczą się szybciej”.
Współpraca ta była w pełni widoczna na spotkaniu ekspertów CTS–TIREX w Stambule w 2024 r., na którym spotkali się czołowi naukowcy i klinicyści, aby omówić przełomowe odkrycia w dziedzinie immunogenetyki i transplantacji narządów. Süsal, który wcześniej koordynował badanie Collaborative Transplant Study (CTS) w Heidelbergu, twierdzi, że partnerstwo z CTS jest kluczowe dla opartych na danych badań projektu TIREX i jego wiarygodności.
Nowa infrastruktura już umożliwiła przeprowadzenie szeregu wspólnych badań naukowych z partnerami z Europy, Kanady i Kataru, które zaowocowały publikacjami, zwiększając wkład Turcji w międzynarodową naukę transplantologiczną.
Projekt TIREX zrzesza również lokalnych, regionalnych i międzynarodowych partnerów z Europy Południowo-Wschodniej, Bliskiego Wschodu i Azji, aby stworzyć wiodący ośrodek wiedzy w zakresie immunologii transplantacyjnej i innowacji. Jednocześnie rozwijająca się sieć łączy start-upy biotechnologiczne z przemysłem, aby stymulować nowe postępy w sektorze opieki zdrowotnej w Turcji.
Kultura badawcza, która będzie trwać
Projekt zmienia sposób prowadzenia badań transplantologicznych w Turcji. Nowa infrastruktura laboratoryjna, wykwalifikowani badacze oraz partnerstwa krajowe i międzynarodowe są już gotowe, co tworzy trwałą podstawę dla zaawansowanych prac badawczych.
Süsal uważa, że to dopiero początek: „Nie chcemy projektu, który po prostu skończy się po pięciu latach, ale chcemy stworzyć fundament, który będzie się rozwijał, kulturę badawczą, która będzie w stanie sama się utrzymać”.
Wraz z zakończeniem projektu w maju 2026 r. projekt TIREX będzie nadal rozszerzać powstałe w ramach niego możliwości badawcze i partnerstwa międzynarodowe. Dzięki połączeniu wiedzy klinicznej z nauką opartą na danych Turcja umacnia swoją pozycję na światowej mapie transplantologii.