PDF Basket
Media od długiego czasu odgrywają istotną rolę w kształtowaniu dyskursu politycznego, a postrzeganie projektu europejskiego przez społeczeństwo oraz reakcje mieszkańców Europy na integrację europejską w dużej mierze zależą od sposobu, w jaki Unia Europejska jest przedstawiana w nowoczesnych mediach.
Coraz więcej dowodów mówi nam, że rosnący wpływ mediów na dyskurs polityczny przekłada się na daleko idącą zmianę kulturową, która zachodzi w świecie polityki. Objawia się to pogłębiającym się upolitycznieniem relacji w mediach, a także tendencji wybranych mediów do cynicznego przedstawiania świata polityki, co prowadzi do alienacji społeczeństwa.
„Zdaniem naukowców w ostatnich latach w całej Europie i poza nią byliśmy świadkami rozwoju zjawiska nazywanego demokracją medialną, w wyniku którego umiejętność medialnego przedstawienia procesów politycznych stała się ważniejsza niż same procesy”, wyjaśnia Tetyana Lokot, profesor nadzwyczajna zajmująca się mediami cyfrowymi i naukami społecznymi na Dublin City University w Irlandii.
W ramach projektu MEDIATIZED EU badacze zatrudnieni przez siedem europejskich instytucji badali wpływ elit politycznych i medialnych – prawodawców, decydentów, redaktorów i starszych korespondentów, a także samych mediów, na kształtowanie nastrojów społecznych dotyczących Unii Europejskiej.
Analiza trójkąta elity-media-społeczeństwo
Dzięki przeprowadzonym wywiadom oraz analizom informacji publikowanych w mediach badaczom udało się ustalić, że postrzeganie i sposób przedstawiania Unii Europejskiej zmieniają się dynamicznie w wyniku wzajemnych oddziaływań trzech sił. Elity polityczne wyrażają swoje optymistyczne, sceptyczne lub krytyczne opinie na temat Wspólnoty, które są następnie opisywane przez media i przekazywane społeczeństwu.
Kształtująca się w wyniku tego procesu opinia publiczna wpływa na debaty prowadzone przez elity, czego skutkiem jest powstanie pętli sprzężenia zwrotnego, która wpływa na obecne postrzeganie Unii Europejskiej oraz wizje jej przyszłości. W Irlandii zespół badawczy zaobserwował dominujący dyskurs opisujący stosunki między Irlandią a Unią Europejską jako źródło obopólnych korzyści dla obu stron, które podzielają wspólne wartości.
„To doskonale pokazuje, że każdy bok tego trójkąta jest istotny w procesie kształtowania wizji projektu europejskiego”, dodaje Lokot. „Zastosowanie tej metody pozwala także łatwo zrozumieć, w jaki sposób różne podmioty chcące zaszkodzić projektowi europejskiemu lub wpłynąć na jego postrzeganie mogą działać rozpowszechniając dezinformację lub manipulując poglądami społeczeństwa”.
Analiza mediów i rzeczywistości politycznej
Zespół projektu MEDIATIZED EU badał trójkąt medialny analizując istniejące opracowania, gromadząc dane z badań ankietowych i badając dokumenty strategiczne, a także prowadząc dogłębne analizy doniesień medialnych na temat Unii Europejskiej oraz odbywając setki rozmów z przedstawicielami elit politycznych i mediów.
Przeprowadzone badania ujawniły różnorodność kontekstów występującą w wielu państwach, w tym w państwach członkowskich tak zwanej Starej Unii - w Belgii, Hiszpanii, Portugalii i Irlandii, w państwach Nowej Unii (Estonii oraz na Węgrzech) oraz krajach Partnerstwa Wschodniego - w tym wypadku w Gruzji.
Dodatkowo zespół przeprowadził badania ankietowe na reprezentatywnych próbach ludności w każdym państwie, aby ustalić, jak społeczeństwo postrzega Unię Europejską i co wpływa na jej postrzeganie. Następnie wyniki studiów przypadków zostały przedstawione uczestnikom w poszczególnych krajach podczas warsztatów opartych na dyskusjach.
Najważniejsze wnioski na temat wpływu mediów
Badania przeprowadzone w ramach projektu stanowiły źródło szeregu istotnych wniosków. Jeden z najważniejszych spośród nich dotyczył tego, że pomimo ogólnych proeuropejskich nastrojów, świadomość społeczeństwa na temat Unii Europejskiej pozostaje bardzo niska. Fakt ten może być wykorzystywany przez różne podmioty, zarówno zwolenników, jak i przeciwników europejskiego projektu, ponieważ umożliwia wykorzystywanie dezinformacji.
W związku z tym badacze wskazują na pilną potrzebę rozpowszechniania wiedzy na temat Unii Europejskiej, aby umożliwić świadomemu społeczeństwu i wolnym mediom skuteczniejszą ochronę demokracji i praw podstawowych w całej Europie.
„Kluczową rzeczą, jaką może zrobić społeczeństwo, jest zwiększanie wiedzy na temat działania Unii Europejskiej oraz jej podstawowych wartości, a także świadome uczestnictwo w debatach i udział w kluczowych konsultacjach dotyczących unijnej polityki i strategii”, zauważa Lokot.
Pełne wyniki kompleksowych badań przeprowadzonych w Europie są dostępne w Internecie w modelu otwartego dostępu.
Wnioski z badań wspierające projekt europejski
W sytuacji trwających i nakładających się na siebie kryzysów, począwszy od agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, przez kryzys demokracji na Zachodzie, projekt europejski stoi przed istotnymi wyzwaniami.
Wyniki badań przeprowadzonych przez zespół projektu MEDIATIZED EU są kluczem do zrozumienia, w jaki sposób wydarzenia te wpływają na postrzeganie europeizacji, a także wskazują, jakie działania należy podjąć w odpowiedzi na eurosceptyczne postawy, zagrożenia dla unijnych wartości ze strony populistów, autokratyczne przejmowanie mediów i szkodliwe narracje antyunijne. Zespół przygotował krótki dokument strategiczny przedstawiający najważniejsze zalecenia, a także dłuższe wersje przeznaczone dla unijnych i krajowych decydentów.
„Choć problemy omówione w ramach badań zespołu MEDIATIZED EU są złożone, ich rozwiązanie na poziomie strategicznym oraz poprzez debaty ma kluczowe znaczenie dla dalszego rozszerzenia Europy oraz wzmocnienia instytucji europejskich i europejskiej solidarności”, mówi Lokot.