PDF Basket
Starożytne rzeźby, niegdyś pomalowane na żywe kolory, dzisiaj przypominają bardziej duchy. Obrazy i tkaniny z czasem blakną, a pigmenty na wczesnych kolorowych fotografiach ulegają stopniowej degradacji.
„Kolor jest czymś więcej niż tylko elementem estetyki”, mówi koordynatorka projektu PERCEIVE Sofia Pescarin z Instytutu Nauk o Dziedzictwie Narodowej Rady Badawczej Włoch (CNR ISPC). „Ma również znaczenie historyczne, symboliczne i emocjonalne. Kiedy kolory znikają lub zmieniają się, nasze rozumienie przeszłości zmienia się wraz z nimi. Może to prowadzić do zniekształconych interpretacji – od utrwalonej od dawna idei »białej starożytności« po trudności z określeniem, w jaki sposób delikatne dzieła powinny być eksponowane, aby nie przyspieszać ich degradacji”.
Muzea i specjaliści ds. dziedzictwa stoją dziś przed podwójnym wyzwaniem. Potrzebują wiarygodnych metod naukowych do analizowania i przewidywania zmian barw, a także potrzebują angażujących sposobów dzielenia się tą wiedzą z odwiedzającymi. Pescarin podkreśla, że rekonstrukcja, która wygląda przekonująco, już nie wystarczy – musi być ona również zrozumiała pod względem dowodów, niepewności i interpretacji.
Nowe narzędzia i metody odzyskiwania barw
Projekt PERCEIVE powstał po to, aby sprostać tym wyzwaniom. Koordynowany przez CNR projekt połączył ośrodki badawcze, uniwersytety, muzea oraz partnerów z branży kreatywnej w celu zastosowania nowych narzędzi i metod przywracania barw z przeszłości. Obejmowały one przetwarzanie oparte na sztucznej inteligencji, renderowanie oparte na obrazie i wizualizację trójwymiarową.
„Prace koncentrowały się na pięciu rodzajach problemów lub scenariuszy związanych z dziedzictwem”, wyjaśnia Pescarin. Były to: blaknięcie starożytnych rzeźb i architektury; zmiany kolorystyczne w malarstwie; blaknięcie zabytkowych tkanin; historyczna fotografia i film; oraz sztuka cyfrowa (tj. materiały, które powstały w formie cyfrowej). Pozwoliło to zespołowi przetestować swoje metody w odniesieniu do różnych materiałów, instytucji oraz problemów konserwatorskich.
W wyniku tych prac powstało wiele narzędzi i usług przeznaczonych zarówno dla specjalistów, jak i szerszego grona odbiorców. Należą do nich Repozytorium Wiedzy o Kolorze, cyfrowy zasób zgodny z wytycznymi (FAIR) do udostępniania danych, modeli i metadanych związanych z kolorem, oraz Platforma PERCEIVE, która łączy cyfrowe narzędzia i usługi, takie jak MuLaX do wielowarstwowej wizualizacji internetowej 3D oraz Light Damage Estimator do konserwacji prewencyjnej. Udostępniono również inne narzędzia, w tym do przywracania barw na wczesnych fotografiach i filmach (autochromy / Kodacolors), a także do symulacji i rekonstrukcji kolorów.
Doświadczenie wielozmysłowe
Zespół projektu PERCEIVE opracował również zestaw narzędzi projektowych, aby pomóc muzeom, projektantom i edukatorom w tworzeniu znaczących doświadczeń cyfrowych i hybrydowych. „Zamiast traktować odwiedzających jako biernych widzów, badaliśmy, w jaki sposób dziedzictwo cyfrowe może wspierać ochronę, autentyczność i uczestnictwo”, zauważa Pescarin.
Pomysły te zostały zaprezentowane na publicznych wystawach – do ich przygotowania wykorzystano narzędzia i odrestaurowane zasoby cyfrowe. Jedną z nich była wystawa zaprojektowana przez CNR i Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu, która zabrała odwiedzających w dwie podróże sensoryczne. Pierwsza, zatytułowana „The Gifts of Isis”, zgłębiała barwy Świątyni Izydy w Pompejach z wykorzystaniem wizualizacji 3D, natomiast druga – „Echoes of Loss” – ukazywała złożoność badań nad kolorem i jego rekonstrukcją.
Tymczasowa wystawa w Muzeum Muncha w Oslo „Tiny Conservators” wykorzystywała interakcje oparte na grach, aby wyjaśnić wyzwania związane z konserwacją. Z kolei wystawa „Fragile Colours” w Muzeum Uniwersyteckim NTNU w Trondheim podkreśliła wyzwania związane z przywracaniem i konserwacją barw na fotografiach autochromowych, jednocześnie demonstrując potencjał cyfrowych narzędzi.
Od teorii do rzeczywistej demonstracji
Dla Pescarin i jej zespołu największym sukcesem projektu było wyjście poza teorię i zademonstrowanie rzeczywistych efektów prac badaczy. Podczas rozdania nagród 2025 Digital Heritage Awards w Sienie wystawa „Perceive Isis' Colours” otrzymała nagrodę za najlepszą wystawę w kategorii dziedzictwa cyfrowego.
„Następnym krokiem jest wprowadzenie tych metod do codziennych praktyk muzealnych i zawodowych”, dodaje Pescarin. „Uważamy, że wyniki projektu PERCEIVE mogą wspierać konserwatorów, projektantów wystaw, edukatorów i archiwistów cyfrowych, by wymienić tylko niektóre z grup odbiorców. Prace będą również kontynuowane w ramach powiązanych badań europejskich, w tym projektu COLOURS, który bazuje na wynikach PERCEIVE”.