PDF Basket
Chociaż perspektywa równości płci jest uwzględniana w procesach i działaniach w innych sektorach, rolnictwo – zdominowane przez mężczyzn – często pozostaje białą plamą. Celem projektu GRASS Ceiling jest zmiana tej sytuacji.
Realizowany pod kierownictwem South East Technological University (SETU) w Irlandii i prowadzony w dziewięciu krajach, projekt GRASS Ceiling bada, dlaczego kobiety są wciąż pomijane w procesach decyzyjnych, przyznawaniu funduszy i uznawaniu zasług. Zespół projektu stawia pytanie, które już dawno należało zadać: co się stanie, gdy idee, przedsięwzięcia i potrzeby kobiet znajdą się w centrum rozwoju obszarów wiejskich? Okazuje się, że całkiem sporo.
Podejście oddolne
Sercem projektu GRASS Ceiling są żywe laboratoria: społecznościowe centra, w których rolniczki i innowatorki z obszarów wiejskich spotykają się z przedstawicielami przedsiębiorstw, bankami, władzami lokalnymi i badaczami. Główne zamierzenie opierało się na współprojektowaniu, u podstaw którego leżały następujące pytania: Czego potrzebują kobiety, aby odnieść sukces? Na jakie bariery natrafiają? Co już działa?
Zapłacenie uczestniczkom wynagrodzenia za poświęcony czas okazało się kluczowe, gdyż było wyrazem uznania dla wartości ich praktycznego doświadczenia oraz pomogło pogodzić uczestnictwo z obowiązkami w gospodarstwie i opieką. W rezultacie osiągnięto pełne zaangażowanie i bardziej szczere rozmowy.
„Zależało nam na współpracy z kobietami innowatorkami wsi i roli, by współtworzyć z nimi wiedzę”, mówi koordynatorka projektu Sally Shortall, profesorka gospodarki wiejskiej na Uniwersytecie Newcastle/SETU. „Dowiedzieliśmy się od nich, czego potrzebują, czym na co dzień się zajmują, jakie stoją przed nimi wyzwania, a następnie dopasowaliśmy wsparcie do tych potrzeb”.
Wyniki były spójne we wszystkich dziewięciu krajach. Wiele uczestniczek prowadziło gospodarstwa rolne i przedsiębiorstwa, które odzwierciedlały cele UE w zakresie zrównoważonego rozwoju, a więc były niskonakładowe, regeneracyjne, silnie zakorzenione w lokalnych gospodarkach. Jednak tradycyjne systemy finansowania i doradztwa nie były budowane z myślą o nich. Wymagania dotyczące wielkości gospodarstwa rolnego lub statusu własnościowego często wykluczają kobiety, a wsparcie biznesowe jest zazwyczaj ukierunkowane na duże gospodarstwa nastawione na eksport, nie zaś na lokalne przedsiębiorstwa prowadzone przez kobiety.
Nawet prawo spadkowe, które w krajach takich jak Norwegia jest rzekomo neutralne płciowo, nie pomaga. Gospodarstwa są nadal często zapisywane synom, podczas gdy córki niekiedy aktywnie zniechęca się do ich przejmowania. Ramy prawne mogą pomóc zmienić tę sytuację, ale nie rozwiążą całego problemu.
„Zmiana jest możliwa”, mówi Shortall. „Ale nie stanie się to bez zachęt politycznych i prawdziwego zaangażowania w zmiany strukturalne”.
Od wniosków do działań
To, co zaczęło się jako ćwiczenie z uważnego słuchania, już zaowocowało narzędziami, propozycjami polityk i widocznymi efektami. Dzięki żywym laboratoriom projekt GRASS Ceiling udzielił wsparcia 72 wiejskim innowatorkom w dziewięciu uczestniczących krajach UE. Niektóre z nich założyły nowe przedsiębiorstwa. Inne stworzyły partnerstwa i sieci, które poszerzyły ich wpływ.
Do najważniejszych rezultatów projektu GRASS Ceiling należy zaliczyć zestaw narzędzi do wdrażania polityk, który zostanie uruchomiony w grudniu i który zawiera szablon oceny zgodności polityk z zasadami równości płci w rolnictwie, narzędzie porównawcze oraz moduł szkoleniowy do oceny równowagi płci w politykach dotyczących obszarów wiejskich. Zespół projektu ma nadzieję, że państwa członkowskie będą korzystać z szablonu oceny zgodności polityk z zasadami równości płci przy opracowywaniu krajowych planów wspólnej polityki rolnej (WPR).
Aby zapewnić, że głosy obywateli będą włączane do polityk, badacze z projektu GRASS Ceiling powołali również Europejskie Forum Polityczne. Umożliwiło ono kobietom uczestniczącym w żywych laboratoriach bezpośrednie rozmowy z urzędnikami DG AGRI, Copa-Cogeca i organów UE zajmujących się równością. Te spotkania przyczyniły się do opracowania zaleceń politycznych opartych na rzeczywistych doświadczeniach.
Wśród propozycji znalazły się postulaty obowiązkowej oceny wpływu na równość płci krajowych planów WPR, równowagi płci w zarządach organizacji rolniczych oraz modeli finansowania odzwierciedlających skalę i strukturę przedsiębiorstw prowadzonych przez kobiety na obszarach wiejskich.
Zauważalnie wzrosła widoczność kobiet (z których wiele pochodziło z odległych rejonów) i ich pewność siebie, gdy po raz pierwszy przemawiały na dużych wydarzeniach, dzieląc się swoimi historiami za pośrednictwem mediów i vlogów. To właśnie te historie stanowią fundament projektu GRASS Ceiling.
Jak mówi Shortall: „To, co kobiety robią u podstaw, jest dokładnie tym rodzajem rolnictwa, którego chce UE – ale system nie został stworzony, aby je wspierać. Na tym się skupiamy i to chcemy zmienić”.
Zmiana narracji
Projekt GRASS Ceiling będzie trwał do grudnia 2025 roku, ale pozostawi po sobie znacznie więcej niż tylko raporty i zestawy narzędzi. Oferuje model inkluzywnej innowacji, który ceni praktyczne doświadczenie, inwestuje we współtworzenie i uznaje moc małych, lokalnych rozwiązań, które mogą prowadzić do większych zmian.
„Kobiety wsi zawsze odgrywały kluczową rolę w funkcjonowaniu gospodarstw i społeczności”, dodaje Shortall. „W końcu zaczynamy dostrzegać w nich pełnoprawne innowatorki i liderki”.
Sufit jeszcze nie zniknął, ale zaczynają pojawiać się w nim pierwsze pęknięcia.