PDF Basket
Dziedzictwo muzyczne Starego Kontynentu stanowi niezwykle złożoną mozaikę wzajemnych inspiracji i interesujących elementów, począwszy od bicia średniowiecznych dzwonów we Włoszech po wpływ francuskich oper na tradycyjną muzykę Holendrów. Jeśli jednak nie zadbamy o zachowanie i udostępnianie wiedzy na temat przeszłości i jej powiązań z teraźniejszością, istotne elementy naszej kultury mogą przepaść w odmętach dziejów.
Właśnie ten cel przyświecał zespołowi projektu Polifonia. „Zdaliśmy sobie sprawę, że znalezienie wielu materiałów dotyczących dziedzictwa muzycznego jest niezwykle trudne”, wyjaśnia Valentina Presutti, koordynatorka projektu z ramienia Uniwersytetu Bolońskiego we Włoszech. „Informacje są często przechowywane w trudno dostępnych archiwach instytucjonalnych”.
Presutti na własnej skórze przekonała się, jak łatwo muzyczne dziedzictwo może bezpowrotnie zniknąć. Kiedy w 2012 roku trzęsienie ziemi we włoskim regionie Emilia-Romania doprowadziło do uszkodzenia kilku średniowiecznych dzwonnic, władze regionu zorganizowały konsultacje z miejscowymi stowarzyszeniami dzwonników dotyczące prac rekonstrukcyjnych, aby zachować tę muzyczną tradycję.
„Tego rodzaju sztuka jest wyjątkowym przykładem niematerialnego dziedzictwa kulturowego, które nie zostało dotychczas nigdzie udokumentowane”, dodaje Presutti. „Postanowiliśmy wypełnić tę lukę, aby zagwarantować, że takie praktyki nie zanikną”.
Ochrona muzycznego dziedzictwa Europy
Z tej potrzeby narodził się pomysł na realizację projektu Polifonia, który zgromadził muzykologów, informatyków i ekspertów zajmujących się kulturą. Przyświecał im wspólny cel, jakim było opracowanie narzędzi, wytycznych i materiałów usprawniających system ochrony dziedzictwa muzycznego, aby pomóc jego badaczom, studentom i entuzjastom muzyki.
Naukowcy skupieni wokół projektu skupili się na 10 inicjatywach pilotażowych. Każda z nich koncentrowała się na muzyce, a poszczególne zagadnienia obejmowały między innymi opracowanie historii organów piszczałkowych w Niderlandach oraz szczegółowe omówienie architektury dzwonnic i technik gry na dzwonach we Włoszech.
„Jednym z elementów prowadzonych prac było gromadzenie nagrań tradycyjnych instrumentów i utworów”, wyjaśnia Presutti. „Za ich publikację odpowiada instytucja Sound and Vision Institute działająca w Niderlandach. W ramach kolejnego etapu prac zorganizowaliśmy konkurs Polifonia Song Contest, którego celem było zachęceniem muzyków do wykorzystania tych dźwięków z przeszłości w celu tworzenia nowoczesnych kompozycji. Okazało się to świetnym sposobem na zgłębianie muzycznego dziedzictwa i ożywanie go dzięki nowej twórczości”.
Narzędzia dla historyków muzyki
Inne inicjatywy pilotażowe koncentrowały się na rozwoju badań dzięki informatyce. Badacze gromadzili w tym celu rozproszone dane na temat dziedzictwa muzycznego Europy, aby zapewnić ich lepszą dostępność. Gromadzone informacje dotyczyły zagadnień takich jak zmiany linii melodycznych i tonacji na przestrzeni wieków, a także doświadczeń muzycznych dzieci i ich kontaktów z muzyką.
„Opracowaliśmy zestawy danych, które objęły materiały zgromadzone w wielu archiwach. W ramach prac powstały także narzędzia pozwalające na ich przeszukiwanie, które pomogą wykładowcom akademickim i badaczom w precyzyjnym wyszukiwaniu informacji”, wyjaśnia Presutti, która sama posiada wykształcenie informatyczne i korzysta z opracowanych narzędzi podczas prowadzonych przez siebie zajęć.
W ramach kolejnego projektu pilotażowego zrealizowanego w ramach prac powstały algorytmy uczenia maszynowego, których zadaniem jest wyszukiwanie muzycznych powiązań między różnymi kulturami i okresami w historii. „W ramach prac muzykolodzy wykorzystali nasze narzędzia w celu postawienia hipotez na temat źródła i rozwoju wybranych irlandzkich melodii ludowych, które pozostawały dotychczas trudne do sklasyfikowania”, dodaje Presutti. „Wykorzystanie tej zautomatyzowanej techniki może okazać się przełomem dla badaczy historii muzyki”.
Ochrona dziedzictwa muzycznego na szeroką skalę
W ramach projektu powstał także portal dla naukowców i muzyków, który zapewnia dostęp do wszystkich narzędzi cyfrowych i zbiorów danych. Te ostatnie gromadzą odnośniki do instrumentów, utworów i artystów.
Jego twórcy mają nadzieję, że portal stanie się punktem odniesienia dla badaczy zajmujących się tą dziedziną i będzie wykorzystywany w przyszłych badaniach dotyczących dziedzictwa muzycznego.
„Obecnie pracuję jako koordynatorka finansowanego ze środków krajowych projektu poświęconego stosowaniu sztucznej inteligencji, a także pracuję nad wnioskiem dotyczącym dziedzictwa kulturowego w odpowiedzi na otwarte zaproszenie”, mówi Presutti. „Każdy z tych projektów będzie opierał się w pewnym stopniu na rezultatach prac zespołu projektu Polifonia”.
Nie można pominąć przy tym perspektywy komercjalizacji wybranych narzędzi opracowanych w ramach prac. Jedno z przedsiębiorstw działających na rynku streamingu muzyki wyraziło zainteresowanie wykorzystaniem niektórych technik stworzonych przez badaczy w ramach projektu Polifonia w celu ulepszenia oferowanych usług. „Wiele rezultatów naszych badań może znaleźć nowe zastosowania w przyszłości”, dodaje Presutti.