PDF Basket
Finansowany ze środków UE projekt MONUSEN połączył Uniwersytet Czarnogóry z doświadczonymi partnerami z całej Europy, w tym z Uniwersytetem w Zagrzebiu w Chorwacji, Narodową Radą Badań we Włoszech i Uniwersytetem Newcastle w Wielkiej Brytanii. Celem było wzmocnienie potencjału badawczego Czarnogóry w zakresie podwodnych sieci czujników i stworzenie długoterminowych partnerstw w wysoce wyspecjalizowanym obszarze komunikacji podwodnej i robotyki morskiej.
Naukowcy z Uniwersytetu Czarnogóry mieli dziesięciolecia doświadczenia w złożonych systemach wykrywania i komunikacji. Zespoły na Wydziale Elektrycznym intensywnie pracowały nad lądowymi bezprzewodowymi sieciami czujników i autonomicznymi mobilnymi platformami czujnikowymi. Zagłębienie się w tematykę podwodnych systemów nie było jednak proste.
„Niektórych metod, które sprawdzają się w sieciach naziemnych, po prostu nie da się przenieść pod wodę” — wyjaśnia Igor Radusinović, koordynator projektu MONUSEN. „Pod wodą ograniczenia zmieniają wszystko — od przepustowości i zużycia energii, po sposób projektowania solidnej kontroli i autonomii platform morskich”.
Ściśle współpracując z partnerami projektu, zespół zdał sobie sprawę, że w przypadku systemów podwodnych priorytetami są niezawodność, autonomia i bezpieczeństwo. Przełożyło się to na nowe podejścia do protokołów komunikacyjnych i projektowania sieci, które opracowano wspólnie i przetestowano eksperymentalnie.
Od transferu wiedzy do wspólnych badań
Głównym elementem projektu była praktyczna współpraca. W trakcie trwania programu MONUSEN, sześć wymian naukowych, z których każda trwała dwa miesiące, umieściło czarnogórskich badaczy w laboratoriach partnerskich w Chorwacji, Włoszech i Wielkiej Brytanii.
Równolegle 12 wizyt ekspertów i 12 praktycznych sesji szkoleniowych przywiodło zespoły partnerskie do Czarnogóry, dając lokalnym badaczom dostęp do nowego sprzętu i zestawów doświadczalnych.
Jedna piąta czasu projektu MONUSEN została przeznaczona na wspólne badania, co okazało się kluczowe. Zespoły przeprowadziły ponad 10 wspólnych eksperymentów, koncentrując się na komunikacji podwodnej, pozycjonowaniu akustycznym i metodach sterowania autonomicznymi mobilnymi platformami czujnikowymi. Zetknięcie się z testami w świecie rzeczywistym szybko zmieniła program badań.
„Transfer wiedzy nie był tylko teoretyczny” — mówi Radusinović. „Praca ramię w ramię z naszymi partnerami pozwoliła nam zrozumieć rzeczywiste ograniczenia technologii podwodnych i odpowiednio przeprojektować nasze badania”.
Projekt kładł również duży nacisk na rozpowszechnianie wiedzy i widoczność. Zorganizowano trzy warsztaty badawczo-przemysłowe i trzy szkoły letnie, które pomogły wzmocnić pozycję Uniwersytetu Czarnogóry w szerszej międzynarodowej społeczności badawczej oraz stworzyły praktyczne powiązania między badaniami a rzeczywistymi potrzebami operacyjnymi.
Wspólna praca przyniosła również konkretne wyniki, w tym 27 publikacji naukowych, prototypy na wczesnym etapie rozwoju i trzy zgłoszenia patentowe na poziomie krajowym, uzupełniając cele projektu w zakresie budowania potencjału o wymierne wyniki badań. Inicjatywa ponadto pomogła poszerzyć lokalne uczestnictwo poprzez warsztaty z początkującymi naukowcami, w tym doktorantami pracującymi w tej dziedzinie po raz pierwszy na uniwersytecie.
Trwała współpraca
Projekt MONUSEN zakończył się w maju 2025 r., ale dla zespołu projektu miarą sukcesu są późniejsze działania.
Współpraca z Uniwersytetem w Zagrzebiu przeszła już na nowy, finansowany ze środków krajowych projekt zgodny z wynikami badań projektu MONUSEN. W tym samym czasie współpraca z Uniwersytetem w Newcastle rozszerzyła się o nową wspólną inicjatywę badawczą, opartą bezpośrednio na wcześniejszych pracach przeprowadzonych w ramach projektu.
Co najważniejsze, nowe propozycje w ramach programu Horyzont są również opracowywane z partnerami MONUSEN, z zespołami z Uniwersytetu Czarnogóry jako pełnoprawnymi partnerami — w zakresie projektowania, budowy i testowania nowych podwodnych rozwiązań czujnikowych.
„MONUSEN stworzył trwałą współpracę” — zauważa Radusinović. „Jesteśmy teraz częścią trwających prac badawczych, nowych propozycji i partnerstw, które wcześniej po prostu by nie istniały”.
To, co zaczęło się jako projekt budowania potencjału, przekształciło się w długoterminową współpracę i dało Uniwersytetowi Czarnogóry wiodącą rolę w rozwoju technologii podwodnych nowej generacji.