PDF Basket
The Collaboration of Humanities and Social Sciences in Europe (CHANSE) to wspólna inicjatywa 27 organizacji finansujących badania działających w 24 państwach. Uruchomiony w 2021 roku program wspierał realizację szeregu multidyscyplinarnych projektów, których zespoły badały procesy zmian sposoby, w jaki społeczeństwa stawiały czoła wyzwaniom związanym z innowacjami.
„Europa znajduje się obecnie w wyjątkowej sytuacji geopolitycznej”, mówi Małgorzata Jacobs-Kozyra, koordynatorka projektu i liderka zarządzania badaniami w Narodowym Centrum Nauki (NCN). „W ostatnich kilku latach byliśmy świadkami wielu zmian i kryzysów. Pierwszym z nich była pandemia, która wiązała się z podważaniem zaufania do badań naukowych. Sukces naszego programu polega na sprostaniu tym wyzwaniom i przyczynieniu się do zaistnienia sytuacji, w której badania naukowe mają wymierny wpływ na społeczeństwo”.
Skutecznie zrealizowane w całej Europie projekty opierały się na szerokim wachlarzu podejść akademickich i dyscyplin. Zaowocowały wieloma istotnymi publikacjami, referatami przedstawianymi podczas konferencji, planami działań, wystawami naukowymi, instalacjami artystycznymi, produkcjami teatralnymi, materiałami fotograficznymi, dyskusjami przy okrągłym stole, filmami, podcastami i wieloma innymi rezultatami. Każdy z projektów analizował zróżnicowane aspekty zmian w naszym życiu wynikające z popularyzacji technologii cyfrowych, począwszy od doświadczeń związanych ze śmiercią w erze awatarów opartych na sztucznej inteligencji, a kończąc na zaniku rozgraniczenia między pracą i życiem prywatnym w wyniku ciągłej łączności.
Jacobs-Kozyra zwraca szczególną uwagę na jeden z projektów, realizowany przez Kopenhaski Uniwersytet Informatyczny projekt DIGeMERGE, którego celem była debata na temat wpływu technologii cyfrowych na bezpieczeństwo publiczne, zaufanie instytucjonalne i demokratyczne rządy podczas kryzysów.
„To jeden z przykładów badań wskazujących istotne znaczenie wpływu nauk humanistycznych i społecznych na otaczający nas świat”, dodaje Jacobs-Kozyra. „Komunikacja jest co prawda jedną z dziedzin lingwistyki, ale jednocześnie zarządzanie kryzysowe stanowi wyzwanie dla sektora publicznego”. Debata przy okrągłym stole zorganizowana w ramach projektu DIGeMERGE przełożyła się na nowe podejście do cyfrowej komunikacji w sytuacjach kryzysowych i doprowadziła do wspólnego zobowiązania dotyczącego budowy bardziej integracyjnych, przejrzystych, elastycznych i godnych zaufania systemów.
Zwiększanie potencjału badawczego Polski
Projekt CHANSE, który koordynowało Narodowe Centrum Nauki, agencja wykonawcza Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, połączył 27 agencji finansujących badania działających w 24 państwach, przynosząc szereg korzyści zarówno państwom goszczącym, jak i partnerskim.
„Te międzynarodowe programy stanowią dla Polski źródło wyjątkowych możliwości, a zarazem są istotnym zobowiązaniem”, zauważa Jacobs-Kozyra. „Zrzeszamy bowiem badaczy i agencje finansujące badania z całej Europy. Jednocześnie Polska buduje reputację zaufanego partnera, co przekłada się na dalsze możliwości współpracy badawczej”.
W ramach programu CHANSE zespół podjął szczególne wysiłki w celu wspierania współpracy i wymiany wiedzy między badaczami i interesariuszami spoza środowiska akademickiego, w tym poprzez utworzenie dwóch dodatkowych grupowych projektów krzyżowych obejmujących nawet pięć projektów realizowanych w ramach inicjatywy. Zapewniając badaczom nowe możliwości współpracy międzynarodowej, program CHANSE przyczynił się do wypracowania szerokiego zakresu rezultatów akademickich, społecznych i gospodarczych w państwach partnerskich i poza nimi.
Trwałe rezultaty
Jednym z celów inicjatywy CHANSE było wywarcie trwałego wpływu na europejski sektor akademicki i prowadzone przez niego badania. Jak uważa Jacobs-Kozyra, program był impulsem zapoczątkowującym zmiany w zakresie współpracy, interdyscyplinarności i strategii.
„Zebraliśmy 26 projektów, które mają bezpośredni, rzeczywisty wpływ na kształtowanie strategii w oparciu o dowody”, zauważa Jacobs-Kozyra, zwracając uwagę na plany działań opracowane przez zespoły projektów HuLog, JUSTHEST, DIGeMERGE, REMEDIS i REIMAGINE ADM.
Zrealizowane działania przyczyniły się do utworzenia nowych konsorcjów badawczych w państwach objętych inicjatywą rozszerzania, a także umożliwiły położenie podwalin pod ściślejszą współpracę między naukowcami, agencjami rządowymi i interesariuszami spoza środowiska akademickiego.
Program przyczynił się również do zwiększenia wymiany wiedzy między przedstawicielami dziedzin wchodzących w skład nauk humanistycznych i badaczami zajmującymi się naukami ścisłymi. „Komisja Europejska zwróciła się do nas z prośbą o zajęcie się powiązaniami między naukami humanistycznymi, społecznymi i ścisłymi. Inicjatywa CHANSE pokazuje, że ten proces dzieje się już teraz i nie wymaga odgórnych działań”.
Program CHANSE opierał się na działalności dwóch istniejących sieci finansowanych w ramach programu ramowego Horyzont w ramach dwóch kolejnych zaproszeń do składania wniosków. Dzięki temu powstało 10 projektów dotyczących zagadnienia „Kryzys - perspektywy nauk humanistycznych” w ramach sieci Humanities in the European Research Area (HERA), a także 10 dodatkowych projektów z zakresu nauk społecznych we współpracy z siecią New Opportunities for Research Funding Agency Cooperation in Europe (NORFACE) na temat „Poprawy dobrobytu w przyszłości”.
Wraz z przechodzeniem do końcowych etapów realizacji projektu, działalność rozpoczyna nowe europejskie partnerstwo na rzecz transformacji społecznej i odporności - European Partnership on Social Transformation and Resilience (STR) - projekt koordynowany przez NCN. „Choć inicjatywa zajmuje się podobnym zbiorem zagadnień jak CHANSE, poszerza istotnie zakres i obejmuje znacznie szersze grono interesariuszy i decydentów”, mówi Jacobs-Kozyra. „Moim zdaniem jest to jasny sygnał wskazujący, że Polska staje się dojrzałym państwem, które jest w stanie wyznaczać trendy w niektórych obszarach i dzielić się najlepszymi praktykami z innymi krajami”.