PDF Basket
Οι σύνθετες εγκεφαλικές διαταραχές, όπως η άνοια και η επιληψία, καθώς και οι διαταραχές του ύπνου, είναι χρόνιες παθήσεις που επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη, τη διάθεση, την ανεξαρτησία και την ποιότητα ζωής. Συχνά εμφανίζονται ταυτόχρονα και προκαλούν επικαλυπτόμενες διαταραχές στους ρυθμούς και τη δομή του εγκεφάλου.
«Επειδή έχουν κοινά, αλληλένδετα βιολογικά και κοινωνικά αίτια και συχνά εμφανίζονται συνδυαστικά και όχι μεμονωμένα, οι διαταραχές αυτές αποτελούν πρόκληση για την ακριβή διάγνωση και τη θεραπεία», εξηγεί ο Χρήστος Ντάνος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Το έργο MES-CoBraD προέκυψε από μια ιδέα την οποία ανέπτυξε ο Ντάνος σε συνεργασία με τους νευρολόγους Ελισσαίο Καραγεωργίου από το Νευρολογικό Ινστιτούτο Αθηνών και Ιωάννη Σταυρόπουλο από το νοσοκομείο King’s College του Λονδίνου, για τη χρήση αναδυόμενων τεχνολογιών και μαζικών δεδομένων προκειμένου να βοηθούνται οι κλινικοί γιατροί να διαγιγνώσκουν και να διαχειρίζονται καλύτερα σύνθετες εγκεφαλικές διαταραχές.
Απλές, γρήγορες διαγνώσεις
Η ήπια γνωστική εξασθένηση (mild cognitive impairment - MCI) ορίζεται ως το στάδιο μεταξύ της φυσιολογικής γήρανσης και της άνοιας κατά το οποίο οι άνθρωποι παρουσιάζουν αισθητή μείωση της μνήμης ή της σκέψης, π.χ. συχνά ξεχνούν ή δυσκολεύονται να βρουν τη σωστή λέξη, αλλά μπορούν ακόμη να διαχειρίζονται τις καθημερινές δραστηριότητές τους ανεξάρτητα.
«Ένα σύντομο ερωτηματολόγιο που συμπληρώνει το ίδιο το άτομο, το οποίο αναπτύξαμε με βάση προϋπάρχουσες γνώσεις, αποδείχθηκε κατάλληλο για τον αξιόπιστο εντοπισμό των ατόμων που είναι πιθανότερο να αντιμετωπίζουν σημαντικά γνωστικά προβλήματα, καθώς και των συγκεκριμένων τομέων της σκέψης που θα επηρεαστούν περισσότερο», λέει ο Ντάνος. Το ερωτηματολόγιο ταίριαζε με την κλινική αξιολόγηση από ειδικούς με επίπεδο ακρίβειας 90 έως 95 %.
Στο πλαίσιο του έργου αναπτύχθηκε ένα πρωτόκολλο αξιολόγησης του ασθενούς που συγκεντρώνει δεδομένα από ευρύ φάσμα πηγών, μεταξύ άλλων από μελέτες ύπνου, ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα, απεικονίσεις μαγνητικού συντονισμού και βιοδείγματα, καθώς και δεδομένα που προέρχονται από φορετές συσκευές, όπως έξυπνα ρολόγια.
Μια προηγμένη ερευνητική πλατφόρμα
Στο πλαίσιο του έργου δημιουργήθηκε επίσης μια προηγμένη και ασφαλής ερευνητική πλατφόρμα στην οποία οι νευροεπιστήμονες μπορούν να συλλέγουν πραγματικά δεδομένα, να διενεργούν αναλύσεις, να δημιουργούν διαγνωστικές και θεραπευτικές ροές εργασίας και να δοκιμάζουν υποθέσεις.
«Η πλατφόρμα αυτή βοηθά τους ερευνητές να προτείνουν και να δοκιμάζουν νέες μεθόδους για τη διάγνωση και τη θεραπεία σύνθετων εγκεφαλικών διαταραχών», σημειώνει ο Ντάνος. «Στο μέλλον, θα δώσει επίσης στους κλινικούς γιατρούς τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν άμεσα αυτές τις μεθόδους για τη διάγνωση και τη θεραπεία των ασθενών τους».
Οι ερευνητές μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν την πλατφόρμα με σκοπό την εκπαίδευση και την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Το MES-CoBraD ήταν ένα από τα πρώτα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα στο πλαίσιο των οποίων η έρευνα στράφηκε εν μέρει προς τη δεοντολογία της ΤΝ και καταρτίστηκαν συγκεκριμένες οδηγίες για τη δεοντολογική εφαρμογή της ΤΝ στην υγειονομική περίθαλψη, καθώς και συστάσεις για τη μείωση της προκατάληψης όσον αφορά τη φροντίδα που υποστηρίζεται από την ΤΝ.
Νέες γνώσεις στον τομέα της νευρολογίας
Αξιοποιώντας τα δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί και την καινοτόμο πλατφόρμα MES-CoBraD, οι ερευνητές έχουν ήδη δημιουργήσει νέες γνώσεις στον τομέα της νευρολογίας, μεταξύ άλλων και όσον αφορά την τεράστια επίδραση που μπορεί να έχει ο ύπνος.
«Τα δεδομένα μας καταδεικνύουν ότι ο ύπνος που είναι κακής ποιότητας και κατακερματισμένος συνδέεται με την επιδείνωση της μνήμης και τη μειωμένη απόδοση της εκτελεστικής λειτουργίας», σημειώνει ο Ντάνος.
Οι ερευνητές του Νευρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών συνδύασαν το διαγνωστικό πρωτόκολλο MES-CoBraD με ένα θεραπευτικό πρωτόκολλο προκειμένου να διενεργήσουν δοκιμή με την οποία συγκρίθηκε το θεραπευτικό όφελος της γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας της αϋπνίας (cognitive behavioural therapy for insomnia - CBTi) με συστάσεις υγιεινής του ύπνου για ασθενείς που πάσχουν από MCI.
«Η CBTi όχι μόνο επιλύει το πρόβλημα της χρόνιας αϋπνίας, αλλά σε περισσότερους από τους μισούς ασθενείς αυτό επιτεύχθηκε με ταυτόχρονη διακοπή των ηρεμιστικών που χρησιμοποιούσαν επί χρόνια και τα οποία είναι γνωστό ότι επιταχύνουν την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών», προσθέτει ο Ντάνος.
Στο πλαίσιο του προγράμματος διαπιστώθηκε επίσης ότι ο ανεπαρκής ή διαταραγμένος ύπνος σχετίζεται με αλλαγές στις εξετάσεις αίματος οι οποίες συνδέονται με καρδιαγγειακούς και μεταβολικούς κινδύνους. Επιπλέον, η ανάλυση της δυναμικής των νευροεκφυλιστικών βιοδεικτών αποκάλυψε ότι η συλλογή πλάσματος το πρωί, αντί για το βράδυ, μπορεί να επηρεάσει την ακρίβεια της διάγνωσης της νόσου Αλτσχάιμερ.
Παρεμβάσεις νωρίτερα, λιγότερα λάθη
Η πλατφόρμα MES-CoBraD μπορεί να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς να διαγνώσουν καταστάσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, καθώς και να εντοπίσουν ποια διαγνωστικά δεδομένα λείπουν. Μόλις οι κλινικοί ιατροί αποκτήσουν αυτές τις πληροφορίες, μπορούν να συζητήσουν με τον ασθενή τα επόμενα βήματα που είναι διαθέσιμα.
Ο Ντάνος καταλήγει: «Τα άτομα που πάσχουν από σύνθετες εγκεφαλικές διαταραχές είναι πιο επιρρεπή σε νευροψυχιατρικά συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένων των διαταραχών του ύπνου. Βοηθώντας τους κλινικούς ιατρούς να πραγματοποιούν ακριβείς και έγκαιρες διαγνώσεις, η πλατφόρμα MES-CoBraD καθιστά εφικτή την υλοποίηση ορθών παρεμβάσεων νωρίτερα και τη μείωση των σφαλμάτων που οφείλονται σε λανθασμένες θεραπευτικές επιλογές αργότερα».