PDF Basket
Αυτοκίνητα που μιλούν στους φωτεινούς σηματοδότες και μεταξύ τους. Ιατρικοί αισθητήρες που παρακολουθούν τους ασθενείς στο σπίτι. Εργοστασιακές μηχανές που ρυθμίζονται μόνες τους ενόσω βρίσκονται σε λειτουργία. Καθώς το IoT επεκτείνεται στην καθημερινή ζωή, η πρόκληση δεν περιορίζεται πλέον στη σύνδεση των συσκευών, αλλά στη διατήρηση της ασφάλειας και της ιδιωτικότητας των συνδέσεων. Πολλές συσκευές εγκαθίστανται χωρίς επαρκή προστασία, γεγονός που δημιουργεί ευπάθειες καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.
Το έργο ERATOSTHENES εστίασε στην πρόκληση που αφορά τη διαχείριση της εμπιστοσύνης, της ταυτότητας και της ασφάλειας των συνδεδεμένων συσκευών. Επιπλέον, η οδηγία NIS, ο ΓΚΠΔ και ο κανονισμός της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια έχουν δημιουργήσει νέες προσδοκίες για τη διαχείριση των κινδύνων και την προστασία των δεδομένων.
«Συνειδητοποιήσαμε ότι η εμπιστοσύνη αντιμετωπίζεται ως στατικό δεδομένο», λέει ο συντονιστής του έργου Κωνσταντίνος Λούπος, διευθυντής Ε&Α στην INLECOM INNOVATION. «Αλλά οι συνδεδεμένες συσκευές αυξάνονται και αλλάζουν συνεχώς. Παράλληλα πρέπει να αλλάξει και η ασφάλειά τους από τη φάση του σχεδιασμού».
Αντί να εστιάζει σε μεμονωμένες ευπάθειες, η ομάδα έθεσε ένα ολιστικό πλαίσιο και μια αρχιτεκτονική δικτύου για την ασφάλεια των συστημάτων IoT από τη στιγμή που μια συσκευή εισάγεται σε ένα δίκτυο έως την ενδεχόμενη απόσυρσή της.
Μια διαφορετική προσέγγιση για την ασφάλεια του IoT
Ο πυρήνας του έργου συνίστατο σε μια αλλαγή προσέγγισης. Αντί να προσθέτει επίπεδα ασφαλείας στα υφιστάμενα συστήματα, η ομάδα σχεδίασε ένα πλαίσιο όπου η ταυτότητα, η εμπιστοσύνη και η λογοδοσία ενσωματώνονται ευθύς εξαρχής. Οι συσκευές μπορούν να καταχωρίζονται, να πιστοποιούνται και να ενημερώνονται με ασφάλεια καθώς εξελίσσονται ο ρόλος, το λογισμικό και η ιδιοκτησία τους, χωρίς εξάρτηση από μια ενιαία κεντρική αρχή.
Αυτή η προσέγγιση αφορούσε τόσο τους ανθρώπους όσο και την τεχνολογία. Οι μηχανικοί έπρεπε να αποδεχτούν ότι οι παραδοχές της παραδοσιακής ασφάλειας ΤΠ δεν ισχύουν στον κόσμο του IoT, όπου οι συσκευές επηρεάζονται από περιορισμούς όπως η ισχύς, το εύρος ζώνης και η μεγάλη διάρκεια ζωής και συχνά εγκαθίστανται σε μέρη όπου η συντήρηση είναι δυσχερής ή δαπανηρή.
«Ορισμένες προσεγγίσεις που αποδίδουν σε συμβατικά δίκτυα συχνά αποδεικνύονται μη εφαρμόσιμες σε πιο δυναμικά περιβάλλοντα», προσθέτει ο Λούπος. «Γρήγορα διαπιστώνεις ότι οι θεωρητικές λύσεις καταρρέουν όταν προσπαθείς να τις εφαρμόσεις σε πραγματικά δυναμικά περιβάλλοντα».
Δοκιμή εμπιστοσύνης στον πραγματικό κόσμο
Προκειμένου να διαπιστωθεί αν η οικεία προσέγγιση θα μπορούσε να εφαρμοστεί και εκτός εργαστηρίου, το πλαίσιο του έργου ERATOSTHENES επικυρώθηκε μέσω τριών πιλοτικών σεναρίων.
Στο πιλοτικό πρόγραμμα για τα συνδεδεμένα οχήματα, η τεχνολογία ενσωματώθηκε σε συστήματα εντός του οχήματος και οδικά συστήματα, διαχειριζόμενη την εμπιστοσύνη και την ταυτότητα καθώς τα οχήματα εισέρχονταν στο δίκτυο και εξέρχονταν από αυτό. Στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, το πλαίσιο δοκιμάστηκε με συσκευές απομακρυσμένης παρακολούθησης ασθενών, προστατεύοντας ευαίσθητα δεδομένα και επιτρέποντας παράλληλα την ασφαλή επικαιροποίηση και διαχείριση των συσκευών για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Μια τρίτη πιλοτική εφαρμογή εστίασε στο βιομηχανικό IoT, όπου οι μηχανισμοί εμπιστοσύνης και ταυτότητας εφαρμόστηκαν στην παραγωγή χωρίς να διαταράξουν τις υφιστάμενες λειτουργίες.
Και στις τρεις πιλοτικές εφαρμογές, η υλοποίηση ανέδειξε προκλήσεις που σπάνια εμφανίζονται στα έγγραφα σχεδιασμού, ωθώντας την ομάδα να βελτιώσει τόσο την τεχνική αρχιτεκτονική όσο και τις παραδοχές της όσον αφορά τον τρόπο διαχείρισης της εμπιστοσύνης σε λειτουργικά περιβάλλοντα.
Μάθηση μέσω συνεργασίας
Η συνεργασία διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην πρόοδο του έργου. Ερευνητές, πάροχοι τεχνολογίας και τελικοί χρήστες συνεργάστηκαν στενά, συνδυάζοντας την ανάπτυξη με τις πρακτικές δοκιμές. Μέσω διαφόρων μακροχρόνιων ανταλλαγών προσωπικού, ερευνητές εντάχθηκαν σε υποδομές εταίρων, και μέσω επισκέψεων εμπειρογνωμόνων και εκπαιδευτικών συνεδριών ομάδες που προηγουμένως δραστηριοποιούνταν κυρίως σε θεωρητικό επίπεδο είχαν την ευκαιρία να χρησιμοποιήσουν νέο εξοπλισμό και να αποκτήσουν πρακτική πείρα.
Κατά τη διάρκεια των σταδίων σχεδιασμού του έργου ERATOSTHENES, διοργανώθηκαν τέσσερα εργαστήρια ειδικά αφιερωμένα στο εν λόγω έργο ενώ υπήρξε συμβολή και σε άλλα εργαστήρια, διασφαλίζοντας τη συμμετοχή τελικών χρηστών και εμπειρογνωμόνων για την επικύρωση του συστήματος και την κριτική αξιολόγηση του σχεδιασμού. Επίσης, μέσω μαραθωνίων ανάπτυξης εφαρμογών υποστηρίχθηκε η υλοποίηση και η εφαρμογή λύσεων για υπαρκτές βιομηχανικές προκλήσεις σε πραγματικές συνθήκες.
«Η συνεργασία ανέδειξε τα πραγματικά οφέλη της τεχνολογίας σε βιομηχανικές συνθήκες», επισημαίνει ο Λούπος. «Αυτό είναι που μας έδωσε τη δυνατότητα να σχεδιάσουμε την αρχιτεκτονική ως σημείο αναφοράς με ουσιαστικό τρόπο για την έρευνα και τη βιομηχανία».
Οι εργασίες απέφεραν απτά αποτελέσματα, όπως δεκάδες επιστημονικές δημοσιεύσεις, πρωτότυπα πρώιμου σταδίου και αρκετές αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας ΕΕ-ΗΠΑ.
Το έργο ERATOSTHENES ολοκληρώθηκε το 2025, αλλά η δυναμική του συνεχίζεται. Οι εταίροι αξιοποιούν τα αποτελέσματα μέσω νέων ερευνητικών προτάσεων και συνεχούς συνεργασίας, ενώ το πλαίσιο ταυτότητας και εμπιστοσύνης χρησιμοποιείται πλέον εκ νέου σε εμπορικές εφαρμογές, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στην Ελλάδα.